พบว่า การพัฒนาบุคคลต้องเริ่มพัฒนามาตั้งแต่วัยเยาว์ โดยการส่งเสริมพัฒนาการที่ดีในทุกๆ ด้านให้แก่เด็ก ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และสติปัญญา จากนั้นใช้วิธีการพัฒนาบุคคลตามหลักไตรสิกขา กรรมฐาน อิทธิบาท ๔ และคุณธรรมอื่นๆ เชื่อมโยงกับจริตนิสัยของแต่ละคน การพัฒนาบุคคลเพื่อความเป็นผู้นำต้องประกอบด้วยปัญญา ในการส่งเสริมชีวิตให้ประสบความสำเร็จอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล มีกระบวนการเรียนรู้ที่เหมาะสมร่วมกันระหว่างผู้นำกับผู้รับการพัฒนาด้านต่างๆ ของสังคม โดยการทำงานต้องมีการบูรณาการและมีการวางนโยบายการพัฒนาศักยภาพมนุษย์ให้มีคุณภาพ โดยใช้องค์ความรู้ทั้งทางตะวันตกและพระพุทธศาสนาควบคู่กันไปอย่างเป็นระบบ เพื่อ

หลักการครองตน ครองคน และครองงาน โดยมุ่งเน้นให้ผู้นำเกิดการพัฒนาตน การพัฒนาคน และพัฒนาระบบงาน ซึ่งเน้นการพัฒนาทั้งความสามารถและคุณภาพของจิตใจด้วย๒๕
๑.๗.๑๑ สุรศักดิ์ ม่วงทองได้ศึกษาเรื่อง “พุทธธรรมกับภาวะผู้นำที่พึงประสงค์” ผลการศึกษาพบว่า หลักพุทธธรรมได้กำหนดสถานภาพของบุคคลว่ามีศักยภาพสูงหรือต่ำ โดยให้ปฏิบัติตามอุดมการณ์แนวพุทธที่มีหลักธรรมเป็นข้อกำหนด นอกจากนี้ยังพบว่า พุทธธรรมมีความเชื่อว่า คุณลักษณะของผู้นำที่พึงประสงค์ในการดำรงตำแหน่ง ส่วนใหญ่ให้ความสำคัญกับลักษณะส่วนตัวของผู้นำอันเป็นที่มาของการยอมรับของสังคมในระดับท้องถิ่น๒๖
จากการศึกษาเอกสารและงานวิจัยทั้งหมดนี้ พบว่า ปราชญ์ทางพระพุทธศาสนาได้กล่าวถึงวิธีการดำเนินชีวิตและการเป็นผู้นำที่ดีตามแนวพระพุทธศาสนา และนักธุรกิจที่ประสบความสำเร็จในการ

ข. เอกสารชั้นทุติยภูมิ ได้แก่ หนังสือ เอกสารงานนิพนธ์ของนักปราชญ์ทางพระพุทธศาสนาและนักวิชาการคนสำคัญที่เป็นที่ยอมรับในสังคมทั้งในและต่างประเทศ
เมื่อได้ข้อมูลทางด้านเอกสารครบถ้วนแล้ว นำมาวิเคราะห์ข้อมูลในเรื่องของหลักธรรมในการดำเนินชีวิตของผู้นำ เพื่อให้เกิดองค์ความรู้ที่เหมาะสมกับผู้นำสังคมในยุคปัจจุบัน
๑.๘.๒ การสัมภาษณ์ เป็นการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-dept Interview) เพื่อหาข้อมูลของการดำเนินชีวิตของผู้นำในสังคมไทย ทั้งด้านการบริหารงานและชีวิตครอบครัว ทั้งในยามปกติและในยามที่มีปัญหา โดยการคัดเลือกผู้นำองค์กรจากองค์กรเพื่อชุมชนและสาธารณกุศล องค์กรภาครัฐ และองค์กรเอกชน จำนวน ๑๕ ท่าน อันได้แก่ (๑) ผู้นำชุมชนและองค์กรสาธารณะประโยชน์ ๔ ท่าน (๒) ผู้นำองค์กรภาครัฐ ๕ ท่านซึ่งมีตำแหน่งตั้งแต่อธิบดีหรือเทียบเท่าขึ้นไป (๓) ผู้นำในองค์กรภาคเอกชน ๖ ท่านซึ่งดำรงตำแหน่งอำนวยการองค์กรหรือเทียบเท่าขึ้นไป โดยดำเนินการสัมภาษณ์ ดังนี้

วันที่ ๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓ สัมภาษณ์ พลโท นายแพทย์ อำนาจ บาลี ณ ห้องประชุม สำนักงานบรรเทาทุกข์และประชานามัยพิทักษ์ สภากาชาดไทย ถนนอังรีดูนังต์ กรุงเทพมหานคร และ พลอากาศโท จำลอง เขมะประภา ณ ห้องทำงาน กรมช่างอากาศ ถนนประดิพัทธ์ กรุงเทพมหานคร
วันที่ ๑๐ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓ สัมภาษณ์ นางสาวสอางค์ทิพย์ อมรฉัตร ณ ห้องทำงาน บริษัท พาวเวอร์บาย จำกัด
วันที่ ๑๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓ สัมภาษณ์ นายชาติชาย สุทธิกลม ณ ห้องทำงานอธิบดี กมราชทัณฑ์ อำเภอเมือง จังหวัดนนทบุรี
วันที่ ๑๕ มีนาคม ๒๕๕๓ สัมภาษณ์ นายทรงยศ เอื้อวัฒนา ณ ห้องประชุม บริษัท เค ที แลนด์ จำกัด ถนนรัตนาธิเบศร์ จังหวัดนนทบุรี
๑.๘.๓ คำถามในการสัมภาษณ์ มุ่งเน้นเรื่องของแนวคิด และวิถีการดำเนินชีวิตใน ๗ ด้าน คือ การ

บทที่ ๒
แนวคิด ทฤษฎีผู้นำและหลักการดำเนินชีวิตของผู้นำตามแนวพระพุทธศาสนา
ในสมัยพุทธกาล เมื่อกล่าวถึงผู้นำ มักใช้คำสมมติบัญัติเรียกเพื่อแสดงความเป็นผู้นำ เช่น พระบรมศาสดา ซึ่งเป็นคำเรียกพระพุทธเจ้าซึ่งเป็นศาสดาเอกของโลก หรือ พระเจ้าจักรพรรดิ ซึ่งเป็นที่สุดของพระเจ้าแผ่นดิน หรือ พระราชา หรือ ผู้ครองแคว้น อันล้วนแสดงถึงความมีอำนาจการปกครองทั้งสิ้น และผู้นำส่วนใหญ่ในสมัยพุทธกาลเป็นทั้งผู้นำ ผู้บริหาร และผู้ปกครองในเวลาเดียวกัน ดังเช่น พระพุทธเจ้าทรงเป็นทั้งผู้นำ ผู้ปกครอง และผู้บริหารจัดการพุทธบริษัทในพระพุทธศาสนา หรือนิครนถ์ นาฏบุตรเจ้าลัทธิศาสนาเชนได้ทำหน้าที่ดูแลบริหารปกครองบริวารของตน หรือ ผู้ครองแคว้น คือ พระราชาของแคว้นทั้งหลาย ทรงทำหน้าที่เป็นทั้งผู้นำ ผู้ปกครองและผู้บริหารบ้านเมือง ได้แก่ พระเจ้าพิมพิสารแห่งแคว้นมคธ พระเจ้าปเสนทิโกศลแห่งแคว้นโกศล เป็นต้น ส่วนพ่อค้าวาณิชย์ เช่น